Давыдовка

Редактор

«Красная книга» географических названий Гомеля и окрестностей

Эта деревня, которая фактически оказалась в городских границах, находится по левую сторону Речицкого шоссе, рядом с многоэтажками так называемых 52 и 53 микрорайонов. Согласно информации, содержащейся в «Словаре названий населенных пунктов Гомельской области» Е. Н. Рапановича (Минск, 1986, с. 57), поселение Давыдовка основано в 1847 году как слобода евреев. От личного имени Давид, скорее всего, и происходит название Давыдовка.

В статистическом справочнике Г. П. Пожарова «Список населенных мест Могилевской губернии» (Могилев, 1910, с. 36) о данном населенном пункте содержится следующая информация: «Деревня Давыдовка расположена при грунтовой дороге рядом с ручьем (название последнего не предоставляется — А. Р.); принадлежит Давыдовской деревенской общине, в распоряжении которой имеется 337 десятин земли, достойной для обработки, и 120 десятин неудобиц; в деревне насчитывается 77 дворов, проживает 228 человек мужского пола и еще столько же — женского пола».

Интересно отметить, что в графе «Какого прихода» (деревня — А. Р.), в справочнике указаны Гомельский православный собор во имя святых Петра и Павла, это значит, что этнический состав населения Давыдовки по состоянию на первое десятилетие 20 века в отличие от 1847 года претерпел значительные изменения.

Жители Давыдовки, как, кстати, и соседней с ней деревни Осовцы, в дореволюционное время и в первые послереволюционные десятилетия слециализировались на поставках в Гомель рыбы, сена, ягод и льна.

Для полноты информации о прошедшем Давыдовке нельзя миновать сообщение знаменитого этнографа, археолога и языковеда уроженца Новой Белицы (сегодня — Новобелицкий район Гомеля) Евдокима Романова в его книге «Археологический очерк Гомельского уезда Могилевской губернии» (Вильна, 1910 г.) о том, что в окрестностях деревни Давыдовка находятся древние курганы со следственными погребениями по обряду трупосожжения.

На этом как будто завершаются достаточно скупые сообщения о Давыдовке в справочной и научной литературе. Понятно, что прошлое села, хоть оно и не очень давнее, этими фактами не ограничивается. Вполне сокрытым для нас остается, скажем так «внутренняя жизнь» поселения, быт его жителей, судьбы наиболее знаменитых по местным меркам (а может и не только по местным) уроженцам Давыдовки. И самое печальное не столько в отсутствии такой информации (а именно она и должна найти свое отражение на страницах предполагаемого вида книги «Память», частью которой являются наши страницы «Красной книги» названий…). Почти нет надежды, что такую информацию удастся отыскать. Впрочем, Давыдовка не единственное в этом смысле поселение, которое исчезает. Может статься так, что через 10-15 лет даже название его будут помнить лишь отдельные старожилы, как, например, помнят в наши дни немногочисленные гомельчане названия бывших поселений Мостище, Любны, Титенки в черте города. Кто-то может подумать, что, мол, автор в примере с Давыдовкой явно преувеличивает. Но ведь у нас есть очень красноречивые факты, подтверждающие наше мнение. Правда, их (эти факты) никак нельзя вписывать на страницу «Красной книги…», но и не сказать об этом тоже нельзя. Поэтому в сегодняшних краеведческих зарисовках мы ставим точку и продолжаем наши размышления на «современные темы» уже в послесловии.

ПОСЛЕСЛОВИЕ

Между молодежным жилым комплексом «Солнечный» и новой СШ № 58 находится небольшой лесной «остров». Еще не так давно это был не «остров», а опушка. От него на Запад тянулся сплошной лесной массив, а перед ним располагалась болотистая низменность. На бывшем лугу сейчас стоит 52 микрорайон и средняя школа, слева начинается Давыдовка. Даный лесной «остров» является историческим местом. По рассказам давыдовцев, именно здесь во времена Великой Отечественной войны находилась партизанская стоянка; еще одна располагалась недалеко отсюда, по правую сторону современного Речицкого шоссе при повороте на химзавод. Так это или нет, но и сегодня в обоих местах сохранились остатки полземлянок, траншей, ходов общения…

Мы совсем не предлагаем создавать здесь какой-то мемориальный комплекс, но ведь уважительного отношения к этому месту со стороны педагогического коллектива школы № 58, учеников и строителей, возводящих здесь жилые дома, требовать не только можно, но и необходимо.

А пока же «историческое место» представляет собой (извините),.. школьную помойку. Напротив нее снесены новые скамейки на школьном дворе И… спиленная, как в той детской песенке, под самый корешок на Новый год, недавно посаженная сибирская елочка.

Что же касается строителей, то и они могли бы позаботиться о том, чтобы улица под громким названием «70 лет БССР» не представляла собой пример советской бесхозяйственности, ведь оставленные трубы, камни, щебень, даже какая — то цистерна все вокруг того же многострадального «исторического места» — не самый лучший пример как для детей, так и для взрослых.

Кстати, о названии — «70 лет БССР». Топонимический совет при областном Фонде культуры уже устал обосновывать это да и ряд других названий в нашем городе. Но городские власти, похожие на «Ваську» из басни Крылова, который… «слушает и ест». И если это цифровое название-фантом сейчас заменить действительно трудно (нужно будет перерегистрировать тысячи человек), то что мешает официально не использовать «эпитеты» строителей — 51, 52, 53… микрорайоны, а все их вместе называть Давыдовским микрорайоном?!

И последнее. Нам кажется, что в начале века Давыдовский крестьянин преодолевал на подводе по грунтовой дороге те 61 верст, что отделяли Гомель от Давыдовки, быстрее, чем современный гомельчанин по шоссе на троллейбусе или автобусе. Приглашаю соответствующие службы горсовета совершить путешествие из Гомеля в Давыдовку и обратно, чтобы убедиться в справедливости моих слов.

А. Рогалев, кандидат филологических наук

«Чырвоная кніга» геаграфічных назваў Гомеля і наваколляў

Давыдаўка

Гэтая вёска, якая фактычна апынулася ў гарадскіх межах, знаходзіцца па левы бок Рэчыцкай шашы, побач са шматпавярхоўкамі так званых 52 і 53 мікрараёнаў. Згодна з інфармацыяй, змешчанай у «Слоўніку назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці» Я. Н. Рапановіча (Мінск, 1986, с. 57), пасяленне Давыдаўка заснавана ў 1847 годзе як слабада яўрэяў. Ад асабовага імя Давыд, хутчэй за ўсё, і паходзіць назва Давыдаўка.

У статыстычным даведніку Г. П. Пажарава «Список населённых мест Могилёвской губернии» (Магілёў, 1910, с. 36) аб даным населеным пункце змешчана наступная інфармацыя: «Вёска Давыдаўка размешчана пры грунтавой дарозе побач з ручаём (назва апошняга не падаецца — А. Р.); належыць Давыдаўскай вясковай абшчыне, у распараджэнні якой маецца 337 дзесяцін зямлі, годнай для апрацоўкі, і 120 дзесяцін няўдобіц; у вёсцы налічваецца 77 двароў, пражывае 228 чалавек мужчынскага полу і яшчэ столькі ж — жаночага полу».

Цікава адзначыць, што ў графе «Якога прыхода» (вёска — А. Р.), у даведніку пазначаны Гомельскі праваслаўны сабор у імя святых Пятра і Паўла, гэта значыць, што этнічны склад насельніцтва Давыдаўкі па стану на першае дзесяцігоддзе 20 стагоддзя ў адрозненне ад 1847 года прыцярпеў значныя змены.

Жыхары Давыдаўкі, як, дарэчы, і суседняй з ёй вёскі Асаўцы, у дарэвалюцыйны час і ў першыя паслярэвалюцыйныя дзесяцігоддзі слецыялізаваліся на пастаўках у Гомель рыбы, сена, ягад і лёну.

Для паўнаты інфармацыі аб мінулым Давыдаўкі нельга абмінуць паведамленне славутага этнографа, археолага і мовазнаўца ўраджэнца Новай Беліцы (сёння — Навабеліцкі раён Гомеля) Еўдакіма Раманава ў ягонай кнізе «Археологический очерк Гомельского уезда Могилёвской губернии» (Вільна, 1910 г.) аб тым, што ў наваколлях вёскі Давыдаўка знаходзяцца старажытныя курганы са слядзмі пахавання па абраду трупаспалення.

На гэтым як быццам завяршаюцца дастаткова скупыя паведамленні пра Давыдаўку ў даведачнай і навуковай літаратуры. Зразумела, што мінулае вёскі, хоць яно і не вельмі даўняе, гэтымі фактамі не абмяжоўваецца. Цалкам сакрытым для нас застаецца, скажам так, «унутранае жыццё» пасялення, быт яго жыхароў, лёсы найбольш знакамітых па мясцовых мерках (а можа і не толькі па мясцовых) ураджэнцаў Давыдаўкі. I самае сумнае не столькі ў адсутнасці такой інфармацыі (а менавіта яна і павінна знайсці сваё адлюстраванне на старонках мяркуемага видения кнігі «Памяць», часткай якой з’яўляюцца наши старонкі «Чырвонай кнігі» назваў…). Амаль няма надзеі, што такую інфармацыю ўдасца адшукаць. Зрэшты, Давыдаўка не адзінае ў гэтым сэнсе пасяленне, якое знікае. Можа стацца так, што праз 10—15 гадоў нават назву яго будуць памятаць толькі асобныя старажылы, як, напрыклад, памятаюць у нашы дні нешматлікія гамяльчане назвы былых пасяленняў Масцішча, Любны, Ціценкі ў межах горада. Нехта можа падумаць, што, маўляў, аўтар у прыкладзе з Давыдаўкай яўна перабольшвае. Але ж у нас ёсць вельмі красамоўныя факты, якія пацвярджаюць нашу думку. Праўда, іх (гэтыя факты) ніяк нельга ўпісваць на старонку «Чырвонай кнігі…», але і не сказаць аб гэтым таксама нельга. Таму ў сённяшніх краязнаўчых замалёўках мы ставім кропку і працягваем нашы разважанні на «сучасныя тэмы» ўжо ў пасляслоўі.

ПАСЛЯСЛОЎЕ

Паміж маладзёжным жылым комплексам «Сонечны» і новай СШ № 58 знаходзіцца невялікі лясны «востраў». Яшчэ не так даўно гэта быў не «востраў», а ўзлесак. Ад яго на захад цягнуўся суцэльны лясны масіў, а перад ім размяшчалася балоцістая нізіна. На былым лузе цяпер стаіць 52 мікрараён і сярэдняя школа, злева пачынаецца Давыдаўка. Даны лясны «востраў» з’яўляецца гістарычным месцам. Па расказах давыдаўцаў, менавіта тут у часы Вялікай Айчыннай вайны знаходзілася партизанская стаянка; яшчэ адна размяшчалася недалёка адсюль, па правы бок сучаснай Рэчыцкай шашы пры павароце на хімзавод. Так гэта ці не, але і сёння ў абодвух месцах захаваліся рэшткі паўзямлянак, траншэй, хадоў зносін…

Мы зусім не прапануем ствараць тут нейкі мемарыяльны комплекс, але ж паважлівых адносін да гэтага месца з боку педагагічнага калектыву школы № 58, вучняў і будаўнікоў, што ўзводзяць тут жылыя дамы, патрабаваць не толькі можна, але і неабходна.

А пакуль жа «гістарычнае месца» ўяўляе сабой (прабачце),.. школьную памыйніцу. Насупраць яе зруйнаваныя новыя лаўкі на школьным двары і… спілаваная, як у той дзіцячай песеньцы, пад самы карэньчык на Новы год, нядаўна пасаджаная сібірская ёлачка.

Што ж датычыць будаўнікоў, то і яны маглі б паклапаціцца аб тым, каб вуліца пад гучнай назвай «70 гадоў БССР» не ўяўляла сабой прыклад савецкай безгаспадарчасці, бо пакінутыя трубы, каменне, шчэбень, нават нейкая цыстэрна ўсё вакол таго ж шматпакутнага «гістарычнага месца» — не самы лепшы прыклад як для дзяцей, так і для дарослых.

Дарэчы, аб назве — «70 гадоў БССР». Тапанімічны савет пры абласным Фондзе культуры ўжо стаміўся абгрунтоўваць недарзчнасць гэтай ды і шэрагу іншых назваў у нашым горадзе. Але ж гарадскія ўлады, падобныя на «Ваську» з байкі Крылова, які… «слухае ды есць». І калі гэтую лічбавую назву-фантом цяпер замяніць сапраўды цяжка (трэба будзе перарэгістраваць тысячы чалавек), то што перашкаджае афіцыйна не выкарыстоўваць «эпітэты» будаўнікоў — 51, 52, 53… мікрараёны, а ўсе іх разам называць Давыдаўскім мікрараёнам?!

I апошняе. Нам здаецца, што ў пачатку стагоддзя давыдаўскі селянін пераадольваў на падводзе па грунтавой дарозе тыя 61 вёрстаў, што аддзялялі Гомель ад Давыдаўкі, хутчэй, чым сучасны гамяльчанін па шашы на тралейбусе ці аўтобусе. Запрашаю адпаведныя службы гарсавета зрабіць падарожжа з Гомеля ў Давыдаўку і назад, каб пераканацца ў справядлівасці маіх слоў.

А. РОГАЛЕЎ, кандыдат філалагічных навук

Источник: Гомельская правда, 08.02.1991

Выражаю благодарность сотрудникам детской библиотеки-филиала №16 за предоставленный материал.