Улица имени академика Павлова

«Красная книга» географических названий

Эта улица находится в Советском районе Гомеля между Речицким шоссе и проспектом Октября. Начинается она возле Дворца культуры химиков. Протяжённость её около 400 метров. Улица не имеет точно очерченной проезжей части, а продольная её вот не просматривается по всей улице. Человеку, который впервые попал на эту улицу, можно долго бродить между её домами в поисках необходимого адреса. Такая хаотичная застройка, очевидно, объясняется тем, что её капитальная застройка велась постепенно по мере сноса существовавшего на этом месте посёлка под названием Павлово.

Капитальная застройка улицы началась в 1963 году после передачи городу этой территории Давыдовского сельсовета. В самом начале этой улицы возле Речицкого шоссе ещё и сегодня сохранилось несколько деревянных домиков от бывшего поселка. Все капитальные жилые дома здесь 5-этажные, характерные для застройки начала 60-х годов. На этой улице среди жилых домов расположены детсад-ясли, магазин сельхозпродуктов, производственное кооперативно-коммерческое предприятие «Татьяна» (ранее оно называлось предприятие надомного труда). Решением Гомельского горисполкома этой улице было присвоено имя знаменитого ученого академика Ивана Петровича Павлова (1849-1936 г. г.), создателя материалистического учения о высшей нервной деятельности человека и крупнейшей физиологической школы и лауреата международной Нобелевской премии 1908 года.

Очень интересное прошлое этого места, где сейчас проходит улица. По воспоминаниям старожилов района, на этом месте в конце прошлого века и в начале нынешнего был так называемый «Собачий хутор» князя Паскевича, неофициального хозяина Гомеля того времени. На этом месте он содержал охотничьих собак и, выезжая на охоту с гостями, а иногда и без них, всегда заезжал сюда и отбирал собак для охоты.

Посёлка Павлово, или деревни Павлово, до 1917 года и, очевидно, Великой Отечественной войны здесь не было. Ни в каких документах того времени «Павлово» не упоминается. Нет такого названия и в «Списке населенных мест Могилёвской губернии» (автор Г. П. пожаров, Могилёв, 1910 г.). По версии Рогалёва, возникновение здесь отдельного хутора могло быть в связи с проводимой в 1906 году Столыпинской реформой при отселении из общины в хуторы. Но это одна из версий. Для выяснения прошлого этого места пришлось обратиться к старожилам этого района. И вот одна из них.

Курачева Мария Харитоновна, которая жила здесь при возникновении первых домов, рассказывает, что на месте сегодняшней улицы имени академика Павлова в 30-е годы нашего века было пять домиков, которые концами своих земельных участков выходили к ручью, который протекал в низине. Сегодня это неглубокая лощина (в сторону улицы Жукова), а чуть раньше здесь проходила так называемая Мильчанская канава, которая впадала в реку Сож. Как всегда в деревнях, этот ручей был и для стирки белья, и для водопоя скота, и для других хозяйственных целей. В то же время (в конце 20-х и в начале 30-х годов) вокруг этих домиков были земли совхоза имени Ланцуцкого с многочисленными хозяйственными постройками. Чуть позже здесь было подсобное хозяйство Гомельского вагоноремонтного завода. Далее М. Х. Курачева рассказывает, что так они здесь и жили до Великой Отечественной войны. Эти пять домиков не имели никакого официального названия. Во время немецкой оккупации Гомеля 1941-1943 г. г. в эти домики зашли немцы и сказали, что эти домики на планах будут называться «поселком Павлова». Этот факт подтверждают и другие старожилы. Очевидно, хозяин одного из этих домиков, который построился здесь первым, был либо по фамилии Павлов, либо по имени Павел.

Значительно увеличивается этот посёлок стал только после войны, когда вокруг этих домиков стали строиться и другие. Посёлок до 1963 года по-прежнему назывался «Павлово».

Бесспорно то, что первоначальное название поселка «Павлово» и название улицы, возникшее на этом месте, в своем названии совпадают совершенно случайно.

Р. Музыченко

«Чырвоная кніга» геаграфічных назваў

Вуліца імя акадэміка Паўлава

Гэта вуліца знаходзіцца ў Савецкім раёне Гомеля паміж Рэчыцкай шашой і праспектам Кастрычніка. Пачынаецца яна каля Палаца культуры хімікаў. Працягласць яе каля 400 метраў. Вуліца не мае дакладна акрэсленай праезнай часткі, а падоўжная яе вось не праглядваецца па ўсёй вуліцы. Чалавеку, які ўпершыню трапіў на гэтую вуліцу, можна доўга блукаць паміж яе дамамі ў пошуках неабходнага адраса. Такая хаатычная забудова, відавочна, тлумачыцца тым, што яе капітальная забудова вялася паступова па меры зносу існаваўшага на гэтым месцы пасёлка пад назвай Паўлава.

Капітальная забудова вуліцы пачалася ў 1963 годзе пасля перадачы гораду гэтай тэрыторыі Давыдаўскага сельсавета. У самым пачатку гэтай вуліцы каля Рэчыцкай шашы яшчэ і сёння захавалася некалькі драўляных домікаў ад былога пасёлка. Усе капітальныя жылыя дамы тут 5-павярховыя, характэрныя для забудовы пачатку 60-х гадоў. На гэтай вуліцы сярод жылых дамоў размешчаны дзетсад-яслі, магазін сельгаспрадуктаў, вытворчае кааператыўна-камерцыйнае прадпрыемства «Таццяна» (раней яно называлася прадпрыемства надомнай працы). Рашэннем Гомельскага гарвыканкама гэтай вуліцы было прысвоена імя знакамітага вучонага акадэміка Івана Пятровіча Паўлава (1849-1936 г.г.), стваральніка матэрыялістычнага вучэння аб вышэйшай нервовай дзейнасці чалавека і буйнейшай фізіялагічнай школы і лаўрэата міжнароднай Нобелеўскай прэміі 1908 года.

Вельмі цікавае мінулае гэтага месца, дзе зараз праходзіць вуліца. Па ўспамінах старажылаў раёна, на гэтым месцы ў канцы мінулага стагоддзя і ў пачатку цяперашняга быў так званы «Сабачы Хутар» князя Паскевіча, неафіцыяльнага гаспадара Гомеля таго часу. На гэтым месцы ён утрымліваў паляўнічых сабак і, выязджаючы на паляванне з гасцямі, а часам і без іх, заўсёды заязджаў сюды і адбіраў сабак для палявання.

Пасёлка Паўлава, або вёскі Паўлава, да 1917 года і, відавочна, Вялікай Айчыннай вайны тут не было. Ні ў якіх дакументах таго часу «Паўлава» не ўпамінаецца. Няма такой назвы і ў «Списке населённых мест Могилёвской губернии» (аўтар Г.П. Пажараў, Магілёў, 1910 г.). Па версіі Рогалёва, узнікненне тут асобнага хутара магло быць у сувязі з праводзімай у 1906 годзе Сталыпінскай рэформай пры адсяленні з абшчыны ў хутары. Але гэта адна з версій. Для высвятлення мінулага гэтага месца давялося звярнуцца да старажылаў гэтага раёна. І вось адна з іх.

Курачова Марыя Харытонаўна, якая жыла тут пры ўзнікненні першых дамоў, расказвае, што на месцы сёняшняй вуліцы імя акадэміка Паўлава ў 30-я гады нашага стагоддзя было пяць домікаў, якія канцамі сваіх зямельных участкаў выходзілі да ручая, які працякаў у нізіне. Сёння гэта неглыбокая лагчына (у бок вуліцы Жукава), а крыху раней тут праходзіла так званая Мільчанская канава, якая ўпадала ў раку Сож. Як заўсёды ў вёсках, гэты ручай быў і для мыцця бялізны, і для вадапою жывёлы, і для іншых гаспадарчых мэт. У той жа час (у канцы 20-х і ў пачатку 30-х гадоў) навокал гэтых домікаў былі землі саўгаса імя Ланцуцкага са шматлікімі гаспадарчымі пабудовамі. Крыху пазней тут была падсобная гаспадарка Гомельскага вагонарамонтнага завода. Далей М.Х. Курачова расказвае, што так яны тут і жылі да Вялікай Айчыннай вайны. Гэтыя пяць домікаў не мелі ніякай афіцыйнай назвы. У час нямецкай акупацыі Гомеля 1941-1943 г.г. у гэтыя домікі зайшлі немцы і сказалі, што гэтыя домікі на планах будуць называцца «пасёлкам Паўлава». Гэты факт пацвярджаюць і іншыя старажылы. Відавочна, гаспадар аднаго з гэтых домікаў, які пабудаваўся тут першым, быў альбо па прозвішчу Паўлаў, альбо па імені Павел.

Значна павялічваецца гэты пасёлак стаў толькі пасля вайны, калі наўкола гэтых домікаў сталі будавацца і іншыя. Пасёлак да 1963 года па-ранейшаму называўся «Паўлава».

Бясспрэчна тое, што першапачатковая назва пасёлка «Паўлава» і назва вуліцы, якая ўзнікла на гэтым месцы, у сваёй назве супадаюць зусім выпадкова.

Р. Музычэнка

Гомельская правда 07.09.1993

Выражаю благодарность сотрудникам детской библиотеки-филиала №16 за предоставленный материал.

Print Friendly, PDF & Email