Скобелевская — Ауэрбаха

Редактор

«Красная книга» географических названий

Это одна из многочисленных улиц так называемого Залинейного района Гомеля. Она расположена перпендикулярно железнодорожной магистрали от улицы Украинской (бывшая Андреевская), проходит вдоль стадиона «Локомотив» и продолжается дальше, от улицы Спортивной до улицы Мильчанской. Последняя идёт под прямым углом к основному массиву улиц Залинейного (Советского) района.

Необходимо отметить, что ещё задолго до Великой Отечественной войны Мильчанская была основной улицей, которая связывала Полесскую станцию (Гомель-хозяйственный) и веерное локомотивное депо с северо-западными и западными гомельскими окраинами, в частности, с деревнями Мильча, Лещинец, Давыдовка, Осовцы, откуда происходили многие железнодорожные рабочие.

Возникновение и формирование улицы Скобелевской (Ауэр6аха), как и всего Залинейного района, связано с прокладыванием через Гомель линий Либаво-Роменской и Полесской железных дорог (соответственно 1873 и 1888 годы). Возникновение железных дорог и железнодорожных служб в гомельских окрестностях и в самом Гомеле вызвало небывалый приток рабочей силы, специалистов-железнодорожников, а также предпринимателей. Людей надо было где-то селить. Вот почему и началась застройка свободного на то время пространства — будущего Залинейного района. О том, как росли некоторые его улицы рассказано в книге А. Ф. Рогалева «От Гомеюка до Гомеля». Я же хочу познакомить читателей с некоторыми дополнительными фактами.

Для размещения рабочих на бывшей Полесской аллее были возведены три огромные барака — одноэтажные деревянные строения, отороченные с двух сторон досками и утепленные (между досками) деревянными опилками. Пол в бараках был из строганых досок, вдоль стен стояли железные кровати с матрацами, набитыми соломой.

В бараках имелись круглые железные печи, освещались они керосиновыми лампами.

Руководство железных дорог добилось разрешения от гомельских властей и руководства лесообрабатывающей промышленности (она развивалась в Новой Белице) вырубать на строительные цели так называемый Любенский лес (он находился на территории, где находятся сегодня проспект Октября, улицы Б. Хмельницкого и Быховская, и в близлежащих окрестностях).

Отдельные предприниматели включились в интенсивное строительство домов будущего Залинейного района. Одним из таких предпринимателей был известный в Гомеле богач Витовтов. Он начал финансировать строительство двухэтажных восьмиквартирных деревянных оштукатуренных домов, в которых первый этаж представлял собой полуподвальные помещения. Витовтов использовал каждый свободный участок земли. Такие дома находились на улицах Московской, Ярославской, Котовского, Полесской и других. Некоторые «дома Витовтова» сохранились до наших дней, в частности, на улицах Полесской (2 дома) и Рогачевской (один дом). Многие железнодорожники с благодарностью вспоминали этого предпринимателя.

Однако вернёмся к основной теме нашего рассказа, к улице Скобелевской. Она получила название в честь выдающегося, талантливого российского военачальника Михаила Дмитриевича Скобелева (1843-1882), героя русско-турецкой войны 1877-1878 годов, человека большой личной храбрости.

Современное название бывшей Скобелевской — улица Б. Я. Ауэрбаха — воссоздает в памяти гомельчан времена революции и гражданской войны в России, так называемый стрекопытовский мятеж в Гомеле в конце марта 1919 года (подробно об этом и с помощью автора этих строк описано в статье А. Рогалева «Что же произошло в Гомеле в конце марта 1919 года?», напечатанного в «Гомельской правде» 22 марта 1994 года. Переименование Скобелевской улицы произошло 6 мая 1919 года.

Жители улицы Ауэрбаха в подавляющем своем большинстве являются коренными железнодорожниками. Интересный факт: до сих пор живёт на этой улице Ф. И. Голубецкая, которая в 1930 году вместе с подругой Олимпиадой Русецкой стала первой в СССР женщиной-машинистом локомотива.

Живут в памяти жителей улицы Ауэрбаха и тяжёлые ужасные времена Великой Отечественной войны, испытания, выпавшие на долю тех, кто оставался в родном Гомеле в период оккупации. Залинейный район, в отличие от гомельского центра, пострадал незначительно. Здесь были только отдельные разрушения, по-видимому, от хаотичных бомбежек. Однако улица Ауэрбаха (на участке улицы Шмидта и до улицы Б. Хмельницкого) пострадала очень значительно. Она стояла как мученица, сожженная немцами с обеих сторон, напоминала собой фронтовые картины: печные трубы на руинах и среди пепла бывших домов. Всего на улице Ауэрбаха было сожжено более 30 домов.

Чем же «провинилась» эта улица перед оккупантами? Как рассказывает Евдокия Андреевна Бондаренко, пережившая всю оккупацию, немцы искали партизан-подпольщиков, которые активно действовали в Гомеле.

А вот воспоминания Нины Николаевны Харитоновой: «Немцы все время упорно искали партизан . В один из летних дней 1943 года кто-то убил немецкого солдата, вероятно, старшего по чину. А через два дня ко мне пришли два немца и сказали: «Матка, Убирайся прочь! Будем пух-пух». Они указали на пальцах, что будут жечь дом. Я им говорю, что у меня муж лежит больной и дочь заболела ангиной, но они не стали слушать и приказали покинуть дом. А когда назавтра они увидели, что мы продолжаем жить в доме, то подогнали коня с гужевой повозкой, положили на неё больного мужа. Сели дочь и я (успели захватить кое-какую одежду), и увезли нас на сборный пункт, который находился на углу улиц Б. Хмельницкого и Барыкина, куда пригнали и других жителей улицы Ауэрбаха. А утром под конвоем власовцев увезли в сторону деревни Старая Белица.

По дороге мне удалось уговорить двух конвоиров, чтобы они сбросили моего мужа и дочь где-нибудь у ограды ближайшего обитания, что они и сделали. Когда я как-то устроила мужа и дочь в одном доме и вернулась садами, огородами назад, то не признала ни улицы, ни своего дома… Стояли одни печные трубы и фундаменты сожженных домов. Дымились костры. Хорошо, что сохранился сарай, в котором мы с семьей долго потом ютились…».

Александр Радевич, ветеран войны и труда, краевед

Гомельская правда 07.01.1994

Скобелеўская — Ауэрбаха

«Чырвоная кніга» геаграфічных наэваў

Гэта адна са шматлікіх вуліц так званага Залінейнага раёна Гомеля. Яна размешчана перпендыкулярна чыгуначнай магістралі ад вуліцы Украінскай (былая Андрэеўская), праходзіць уздоўж стадыёна «Лакаматыў» і працягваецца далей, ад вуліцы Спартыўнай да вуліцы Мільчанскай. Апошняя ідзе пад прамым вуглом да асноўнага масіву вуліц Залінейнага (Савецкага) раёна.

Неабходна адзначыць, што яшчэ задоўга да Вялікай Айчыннай вайны Мільчанская была асноўнай вуліцай, якая звязвала Палескую станцыю (Гомель-гаспадарчы) і веернае лакаматўнае дэпо з паўночна-заходнімі і заходнімі гомельскімі ўскраінамі, у прыватнасці, з вёскамі Мільча, Лешчынец, Давыдаўка, Асаўцы, адкуль паходзілі многія чыгуначныя рабочыя.

Узнікненне і фарміраванне вуліцы Скобелеўскай (Ауэр6аха), як і усяго Залінейнага раёна, звязана з пракладваннем праз Гомель ліній Лібава-Роменскай і Палескай чыгунак (адпаведна 1873 і 1888 гады). Узнікненне чыгунак і чыгуначных службаў у гомельскіх наваколлях і ў самім Гомелі выклікала небывалы прыток рабочай сілы, спецыялістаў-чыгуначнікаў, а таксама прадпрымальнікаў. Людзей трэба было недзе сяліць. Вось чаму і пачалася забудова свабоднай на той час прасторы — будучага Залінейнага раёна. Аб тым, як раслі некаторыя яго вуліцы расказана у кнізе А.Ф. Рогалева «Ад Гамяюка да Гомеля». Я ж хачу пазнаёміць чытачоў з некаторымі дадатковымі фактамі.

Для размяшчэння рабочых на былой Палескай алеі былі ўзведзены тры велізарныя баракі — аднапавярховыя драўляныя будынкі, аблямаваныя з двух бакоў дошкамі і ўцепленыя (паміж дошкамі) драўляным пілавіннем. Падлога ў бараках была са струганых дошак, уздоўж сцен стаялі жалезныя ложкі з матрацамі, набітымі саломай.

У бараках меліся круглыя жалезныя печы, асвятляліся яны газавымі лямпамі.

Кіраўніцтва чыгунак дабілася дазволу ад гомельскіх улад і кіраўніцтва лесаапрацоўчай прамысловасці (яна развівалася ў Новай Беліцы) высякаць на будаўнічыя мэты так званы Любенскі лес (ён знаходзіўся на тэрыторыі, дзе знаходзяцца сёння праспект Кастрычніка, вуліцы Б. Хмяльніцкага і Быхаўская, і ў бліжэйшых наваколлях).

Асобныя прадпрымальнікі ўключыліся ў інтэнсіўнае будаўніцтва дамоў будучага Залінейнага раёна. Адным з такіх прадпрымальнікаў быў вядомы ў Гомелі багацей Вітаўтаў. Ён пачаў фінансаваць будаўніцтва двухпавярховых васьмікватэрных драўляных атынкаваных дамоў, у якіх першы паверх уяўляў сабой паўпадвальныя памяшканні. Вітаўтаў выкарыстоўваў кожны свабодны ўчастак зямлі. Такія дамы знаходзіліся на вуліцах Маскоўскай, Яраслаўскай, Катоўскага, Палескай і іншых. Некаторыя «дамы Вітаўтава» захаваліся да нашых дзён, у прыватнасці, на вуліцах Палескай (2 дамы) і Рагачоўскай (адзін дом). Многія чыгуначнікі з удзячнасцю ўспаміналі гэтага прадпрымальніка.

Аднак вернемся да асноўнай тэмы нашага апавядання, да вуліцы Скобелеўскай. Яна атрымала назву ў гонар выдатнага, таленавітага расійскага военачальника Міхаіла Дзмітрыевіча Скобелева (1843—1882), героя руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў, чалавека вялікай асабістай храбрасці.

Сучасная назва былой Скобелеўскай — вуліца Б.Я. Ауэрбаха — узнаўляе ў памяці гамяльчан часы рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ў Расіі, так званы стрэкапытаўскі мяцеж у Гомелі ў канцы сакавіка 1919 года (падрабязна аб гэтым і з дапамогай аўтара гэтых радкоў апісана ў артыкуле А. Рогалева «Што ж адбылося ў Гомелі ў канцы сакавіка 1919 года?», надрукаванага ў «Гомельскай праўдзе» 22 сакавіка 1994 года. Перайменаванне Скобелеўскай вуліцы адбылося 6 траўня 1919 года.

Жыхары вуліцы Ауэрбаха ў пераважнай сваей большасці з’яўляюцца карэннымі чыгуначнікамі. Цікавы факт: дагэтуль жыве на гэтай вуліцы Ф.I. Галубецкая, якая ў 1930 годзе разам з сяброўкай Алімпіядай Русецкай стала першай у СССР жанчынай-машыністам лакаматыва.

Жывуць у памяці жыхароў вуліцы Ауэрбаха і цяжкія жудасныя часы Вялікай Айчыннай вайны, выпрабаванні, якія выпалі на долю тых, хто заставаўся ў родным Гомелі ў перыяд акупацыі. Залінейны раён, у адрозненне ад Гомельскага цэнтра, пацярпеў нязначна. Тут былі толькі асобныя разбурэнні, відаць, ад хаатычных бамбёжак. Аднак вуліца Ауэрбаха (на участку вуліцы Шмідта і да вуліцы Б. Хмяльніцкага) пацярпела вельмі значна. Яна стаяла як пакутніца, спаленая немцамі з абодвух бакоў, напамінала сабой франтавыя карціны: пячныя трубы на руінах і сярод попелу былых хат. Усяго на вуліцы Ауэрбаха было спалена больш за 30 дамоў.

Чым жа «правінілася» гэтая вуліца перад акупантамі? Як расказвае Еўдакія Андрэеўна Бандарэнка, якая перажыла ўсю акупацыю, немцы шукалі партызан-падпольшчыкаў, якія актыўна дзейнічалі ў Гомелі.

А вось успаміны Ніны Мікалаеўны Харытонавай: «Немцы ўвесь час упарта шукалі партызан. У адзін з летніх дзён 1943 года нехта забіў нямецкага салдата, верагодна, старэйшага па чыну. А праз два дні да мяне прыйшлі два немцы і сказалі: «Матка, выбірайся прэч! Будзем пух-пух». Яны паказалі на пальцах, што будуць паліць хату. Я ім гавару, што ў мяне муж ляжыць хворы і дачка захварэла ангінай, але яны не сталі слухаць і загадалі пакінуць дом. А калі назаўтра яны ўбачылі, што мы працягваем жыць у доме, то падагналі каня з гужавой павозкай, паклалі на яе хворага мужа. Селі дачка і я (паспелі захапіць такое-сякое адзенне), і павезлі нас на зборны пункт, які знаходзіўся на рагу вуліц Б. Хмяльніцкага і Барыкіна, куды прыгналі і іншых жыхароў вуліцы Ауэрбаха. А раніцай пад канвоем уласаўцаў павезлі ў бок вёскі Старая Беліца.

Па дарозе мне ўдалося ўгаварыць двух канваіраў, каб яны скінулі майго мужа і дачку дзе-небудзь ля агароджы бліжэйшага пасялення, што яны і зрабілі. Калі я неяк уладкавала мужа і дачку ў адной хаце і вярнулася садамі, агародамі назад, то не прызнала ні вуліцы, ні свайго дому… Стаялі адны пячныя трубы ды падмуркі спаленых хат. Дыміліся вогнішчы. Добра, што захаваўся хлеў, у якім мы з сям’ей доўга потым туліліся…».

Аляксандр Радзевіч, ветэран вайны і працы, краязнаўца

Гомельская правда 07.01.1994

Выражаю благодарность сотрудникам детской библиотеки-филиала №16 за предоставленный материал.

Print Friendly, PDF & Email